Werksfeer versus bedrijfscultuur: waarom een gezellig team niet hetzelfde is als een sterke cultuur

Donderdagmiddag, half vier, er staat taart in de keuken omdat iemand jarig is en de borrel begint net. Er wordt gelachen, er hangt een goede sfeer en de eigenaar denkt bij zichzelf dat het wel goed zit met zijn bedrijfscultuur. Drie weken later zegt zijn beste medewerker op, met als reden dat hij al maanden het gevoel had dat zijn ideeën geen effect hadden.

Dat moment zie ik terug bij bijna elk MKB-bedrijf waar ik binnenkom voor een cultuuranalyse. Er is een gezellig team, er zijn leuke uitjes, er wordt veel gelachen en is het personeelsverloop hoog of haken klanten af zonder dat iemand precies kan aanwijzen waarom dat zo is. De eigenaar wijst dan naar de sfeer als bewijs dat het goed zit. daar is vaak geen twijfel over, de sfeer is ook echt goed. Het probleem is dat sfeer iets anders meet dan cultuur, en die twee worden voortdurend door elkaar gehaald.

Wat werksfeer eigenlijk laat zien

Werksfeer is wat je voelt zodra je binnenstapt. Het is de energie tussen collega's, de grapjes tijdens de lunch, de vraag of iemand een goed weekend heeft gehad. Het is meetbaar in het moment en het is voor een groot deel afhankelijk van wie er die dag aanwezig is, hoe druk het is en of de koffie wel of niet op is. Een goede werksfeer is fijn om in te werken en zegt tegelijkertijd weinig over wat er in een organisatie gebeurt zodra het spannend wordt.

Ik heb gezien hoe een team met een fantastische onderlinge klik alsnog vastliep zodra onaangename keuzes gemaakt moesten worden. De sfeer bleef goed, de borrels gingen door, maar de manier waarop beslissingen genomen werden en waarop mensen elkaar aanspraken op resultaat veranderde niet met de nieuwe druk.

Wanneer werksfeer de cultuur zelfs tegenwerkt

Er is nog iets dat ondernemers vaak over het hoofd zien. Dat is dat een goede sfeer niet alleen los kan staan van een gezonde cultuur, maar die cultuur ook actief in de weg kan gaan zitten. Als alles gericht is op werkplezier en een prettige onderlinge verhouding dan wordt een onprettige maar noodzakelijke keuze vaak uitgesteld of vaag benoemd. Niemand wil degene zijn die de sfeer verpest, dus blijft een lastig gesprek over presteren, over koers of over iemand die niet meer past bij de groei van het bedrijf nog even liggen.

Juist in een periode waarin duidelijkheid het hardste nodig is, tijdens een reorganisatie, een moeilijke keuze in het MT of een gesprek dat al te lang is uitgesteld, merk ik dat de wens om de sfeer goed te houden zwaarder weegt dan de wens om duidelijk te zijn en kaders te geven. Dat voelt op het moment zelf vriendelijk en verstandig maar het is precies de reden waarom onduidelijkheid zich in een organisatie kan opstapelen zonder dat iemand zich er verantwoordelijk voor voelt.

Wat cultuur laat zien op het moment dat het spannend wordt

Cultuur toont zich niet in de borrel maar in wie het woord neemt tijdens een lastig gesprek en in wat er niet gezegd wordt omdat iedereen al weet hoe de ondernemer op kritiek reageert. Het zijn de ongeschreven regels over wie fouten mag maken, hoeveel eigenaarschap iemand krijgt en of een idee uit het team ook bij het MT terechtkomt.

Een medewerker die drie keer een goed voorstel doet en drie keer hoort dat "we dat nu even niet kunnen oppakken" trekt daar zijn conclusie uit, ook al blijft hij gewoon meelachen op de borrel.

Waarom dit verschil pas zichtbaar wordt bij groei

Bij een klein team met weinig druk vallen sfeer en cultuur vaak samen, omdat er weinig momenten zijn waarop het misgaat. Zodra een bedrijf groeit, komt er meer afstand tussen de eigenaar en de werkvloer. Er worden dan meer beslissingen door anderen genomen en er wordt zichtbaar of de cultuur die aanvankelijk vanzelf ontstond ook standhoudt zonder dat de eigenaar zelf in de buurt is. Dat is precies het moment waarop een leuke sfeer niet meer voldoende is om verloop, onduidelijkheid of afhakende klanten te verklaren.

Ik merk dat ondernemers dit onderscheid vaak pas maken zodra ik er in een cultuuranalyse expliciet naar vraag. Niet omdat ze het niet aanvoelen, maar omdat sfeer nu eenmaal makkelijker te zien is dan de patronen die daaronder liggen.

Ben je benieuwd waar jouw organisatie nu staat? Neem contact met mij op voor een gratis Quickscan Bedrijfscultuur.