Wat is bedrijfscultuur? Betekenis en voorbeelden uit het MKB

Bedrijfscultuur is de manier van doen die mensen in een organisatie van elkaar leren en aan elkaar doorgeven. Onder die manier van doen liggen overtuigingen die zo vanzelfsprekend zijn dat niemand er nog bij stilstaat, zoals "bij ons help je een klant altijd meteen" of "beslissingen neemt de directeur". Elke organisatie heeft dus een bedrijfscultuur, ook als niemand die heeft opgeschreven.

Een goede bedrijfscultuur is voor mij een cultuur die ervoor zorgt dat mensen blijven werken en klanten tevreden blijven. Met klanten bedoel ik ook cliënten, patiënten of gasten, afhankelijk van voor wie je organisatie er is. Zo'n cultuur is een veilige en duidelijke omgeving waar ruimte is voor eigen keuzes en waar je je gezien voelt. Mensen krijgen er vertrouwen en nemen daardoor eigenaarschap over hun werk.

Een goede bedrijfscultuur wordt gedragen door de mensen zelf. Daardoor blijft die cultuur ook werken als de organisatie groeit of als de mensen die de werkwijze altijd hebben voorgedaan er niet meer zijn. Zo'n cultuur noem ik groeibestendig. Bedrijfscultuur kun je als organisatie beïnvloeden, ook als die cultuur er al jaren is.

Waar ik in deze blog bedrijfscultuur schrijf, kun je ook organisatiecultuur lezen. In de praktijk betekenen beide woorden hetzelfde.

Wanneer zie je bedrijfscultuur?

Er zijn wel organisaties die hun kernwaarden hebben opgeschreven en ergens aan de muur hebben gehangen of in een presentatie hebben gezet. Die kernwaarden zeggen iets over hoe een organisatie wil zijn.

De bedrijfscultuur daarentegen is er al voordat de kernwaarden worden opgeschreven, alleen is de cultuur dan vaak nog onzichtbaar. Het is er gewoon. Iedereen werkt op een manier die vanzelf is ontstaan, zonder dat iemand die manier heeft afgesproken of opgeschreven. Organisatiepsycholoog Edgar Schein beschrijft dat ook zo. Volgens hem bestaat de kern van een cultuur uit vanzelfsprekende overtuigingen die mensen in een organisatie samen hebben geleerd en die ze zelf nauwelijks nog zien.

De bedrijfscultuur wordt zichtbaar als er iets ongebruikelijks gebeurt in de organisatie. Een nieuwe collega die de kantjes ervan afloopt of een nieuw lid van het managementteam (MT) dat niet geaccepteerd wordt, laat ineens zien welke ongeschreven regels er gelden. Hetzelfde gebeurt als er groepjes ontstaan of als er meer mensen vertrekken dan je gewend bent. Ook een nieuwe structuur, zoals een nieuwe afdeling of een nieuwe manier van overleggen, maakt zichtbaar hoe het altijd ging.

Dan groeit ook de behoefte om kernwaarden te maken die bij de organisatie passen. Dat zijn kernwaarden die beschrijven hoe de mensen in de organisatie nu al werken. Kernwaarden waarvan de organisatie graag zou willen dat ze passen, zijn iets anders. Die beschrijven een wens. Een medewerker merkt direct als die wens niet overeenkomt met wat hij elke dag meemaakt.

Wat is het verschil tussen bedrijfscultuur en werksfeer?

Bedrijfscultuur en werksfeer hebben met elkaar te maken, maar het zijn twee verschillende dingen. De werksfeer is hoe het op een bepaald moment voelt om in een organisatie te werken. Na een reorganisatie of in een drukke periode kan de werksfeer snel veranderen. De bedrijfscultuur ligt daaronder en verandert langzamer. Een veilige werksfeer is daarom één onderdeel van de bedrijfscultuur. De cultuur bepaalt of de werksfeer na een lastige periode weer terugkomt.

Waar vorm je de bedrijfscultuur?

Bedrijfscultuur ontstaat vanzelf als mensen een tijd samenwerken en samen problemen oplossen. Wat werkt, wordt de gewone manier van doen. Cultuurexpert Maaike Thiecke wijst erop dat een oude cultuur daarom ooit een goede oplossing was voor de organisatie. Dat verklaart waarom een cultuur niet zomaar verandert. Of het de cultuur is die je wilt, hangt af van de keuzes die je als organisatie maakt. Die keuzes maak je op zes plekken, die ik de zes schakels van de bedrijfscultuur noem. De zes schakels zijn werving, selectie, onboarding, opleiding en ontwikkeling, leiderschap en een veilige werksfeer. Samen vormen ze de route die een medewerker aflegt, vanaf de vacature tot het werk van elke dag.

Voorbeelden van bedrijfscultuur in het MKB

Bij werving begint het met de vacaturetekst. Staat daarin dat er ruimte is voor eigen initiatief, dan verwacht een nieuwe collega dat hij zelf beslissingen mag nemen. Moet hij in zijn eerste week voor elke kleine keuze toestemming vragen, dan merkt hij direct dat het verhaal niet klopt.

Bij selectie laat je zien wat je echt belangrijk vindt. Kies je bij twijfel voor de kandidaat met het sterkste cv of voor de kandidaat die past bij hoe je team werkt? Met die keuze bepaal je mee hoe je team er over een jaar uitziet.

Tijdens de onboarding merkt een nieuwe collega op de eerste dag al of er aan hem gedacht is. Een werkplek die klaarstaat en een collega die tijd heeft om hem wegwijs te maken, zeggen meer over je bedrijfscultuur dan het welkomstwoord in het handboek.

Bij opleiding en ontwikkeling zie je de cultuur terug in waar je tijd en geld in steekt. Een organisatie die alleen vakcursussen betaalt, laat haar mensen iets anders zien dan een organisatie die ook investeert in samenwerken en feedback geven.

Leiderschap is de schakel waar medewerkers dagelijks mee te maken hebben. Een leidinggevende die zelf steeds te laat in het overleg komt, maakt duidelijk dat de afspraak over op tijd beginnen voor hem niet geldt. Het team neemt dat gedrag over, ook als de afspraak op papier blijft staan.

In een veilige werksfeer durven mensen een fout te melden. Volgt op een gemelde fout vooral de vraag wie het gedaan heeft, dan meldt diezelfde medewerker de volgende fout niet meer.

Wat maakt een bedrijfscultuur goed?

Een goede bedrijfscultuur valt of staat met duidelijke structuur en met een organisatie waarin iedereen hetzelfde verhaal vertelt. Dat verhaal begint bij de hoogste mensen in de organisatie en bij het MT. Medewerkers kijken naar wat hun leidinggevenden doen en nemen dat over, ook als het anders is dan wat er op papier staat. Leidinggevenden worden op hun beurt ook meegenomen door de cultuur die er al is. Thiecke noemt dat het systeem, dat sterker is dan losse personen. Wil je je bedrijfscultuur veranderen, dan begin je daarom bij het MT en kijk je ook naar de gewoontes die het MT zelf heeft overgenomen.

Ben je benieuwd hoe de bedrijfscultuur in jouw organisatie ervoor staat? In een gratis cultuurscan kijk ik samen met je naar wat er goed gaat en welke schakel aandacht nodig heeft.